Hızlı Başvur

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

Çek Kanunu

Çek Kanunu
Tarih: 16.11.2026
3 dk okuma süresi

Çek Kanunu Nedir? Çek Kanunu’nun Kapsamı ve Temel Düzenlemeleri


Çek işlemleri, 5941 sayılı Çek Kanunu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuat hükümlerine tabidir. Bu düzenlemeler; çek hesabının açılması, çek defterlerinin verilmesi, çekin bankaya ibraz edilmesi, ödenmesi ve çek işlemlerinde tarafların yükümlülükleri gibi konuları kapsar.


14 Aralık 2009 tarihinde kabul edilen 5941 sayılı Çek Kanunu, 20 Aralık 2009 tarihli ve 27438 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun, çek işlemlerine ilişkin özel hükümleri belirlemenin yanı sıra çek hamillerinin korunmasını ve kanuni yükümlülüklere aykırılık hâllerinde uygulanacak yaptırımları da düzenler.


Çek Kanunu’nun Amacı Nedir?

5941 sayılı Çek Kanunu’nun amacı, 1. maddesinde açıklanmıştır. İlgili madde; çek defterlerinin içeriği, çek düzenlenmesi ve kullanımı, çek hamillerinin korunması ve çekin karşılıksız çıkması durumunda uygulanacak yaptırımlar gibi temel konuları kapsar.


Kanunun 1. maddesinin ikinci fıkrasına göre, Çek Kanunu’nda hüküm bulunmayan hâllerde genel hükümler uygulanır. Bu düzenleme, çek işlemlerinin değerlendirilmesinde yalnızca Çek Kanunu’nun değil, ilgili diğer kanunların da dikkate alınmasını gerektirir.


Çek Kanunu Hangi Konuları Düzenler?

5941 sayılı Çek Kanunu’nun maddeleri, çek işlemlerinin farklı aşamalarına ilişkin esasları belirler. Kanunun başlıca düzenleme alanları şunlardır:


Çek hesabı açılması ve çek defterleri: 2. madde, bankaların çek hesabı açılmasına ilişkin araştırma yükümlülüklerini, çek hesabı açılmasına yönelik koşulları ve çek defterlerinin verilmesiyle ilgili esasları düzenler.


Çekin ibrazı ve ödenmesi: 3. madde, çekin bankaya sunulması, ödeme işlemleri, karşılıksız olduğunun tespiti ve gecikme cezasına ilişkin hükümleri kapsar.


Bankaların bildirim yükümlülükleri: 4. madde, bankaların kanun kapsamında yerine getirmesi gereken bildirim yükümlülüklerini ele alır.


Cezai sorumluluk ve çek düzenleme yasağı: 5. madde, karşılıksız çek işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi durumunda uygulanabilecek yaptırımları ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağını düzenler.


Etkin pişmanlık ve yasağın kaldırılması: 6. madde, kanunda belirtilen koşullar altında karşılıksız kalan çek bedelinin ödenmesinin sonuçlarını ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına ilişkin hükümleri içerir.


Diğer ceza hükümleri: 7. madde, kanunda belirlenen diğer yükümlülüklere aykırılık hâllerindeki yaptırımları düzenler.


Hesaben ödeme: 8. madde, çek bedelinin hesap üzerinden ödenmesine ilişkin özel hükümleri kapsar.


Bu maddeler, çek hesabının açılmasından çekin ödenmesine ve kanuni yükümlülüklerin ihlal edilmesi hâlinde uygulanabilecek yaptırımlara kadar uzanan sürecin temel çerçevesini oluşturur. 


Çek Kanunu ile Türk Ticaret Kanunu Arasındaki Fark Nedir?

Çek işlemlerinde 5941 sayılı Çek Kanunu ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu birlikte değerlendirilir. Bununla birlikte, iki kanunun düzenleme alanları birbirinden farklıdır.


Türk Ticaret Kanunu’nun 780 ve devamı maddeleri, çekin zorunlu unsurları ve çeklere ilişkin ticaret hukuku hükümlerini kapsar. Çekin ibraz süreleri ve ödenmemesi hâlinde hamilin başvuru hakları da Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddeleri kapsamında ele alınır.


5941 sayılı Çek Kanunu ise çek hesabının açılması, bankaların yükümlülükleri, çekin karşılıksız kalması ve bu durumla bağlantılı yaptırımlar gibi konularda özel düzenlemeler içerir. Bu nedenle çekin geçerliliği, bankaya ibrazı veya ödenmemesiyle ilgili bir durum değerlendirilirken ilgili kanun hükümlerinin birlikte incelenmesi gerekir.


Karşılıksız Çek Kanun Kapsamında Nasıl Ele Alınır?

Çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulmasına rağmen bedelinin tamamen veya kısmen ödenememesi hâlinde, ilgili mevzuat kapsamında karşılıksız çek işlemleri gündeme gelebilir.


5941 sayılı Çek Kanunu’nun 3. maddesi, çekin karşılığının bulunmaması durumunda bankanın yapacağı işlemleri ve kanuni ödeme sorumluluğunu düzenler. Kanun’un 5. maddesinde ise karşılıksız çek işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi hâlinde uygulanabilecek cezai yaptırımlar ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına ilişkin hükümler yer alır.


Bu sonuçların uygulanması, kanunda belirtilen şartlara ve ilgili hukuki sürece bağlıdır. Dolayısıyla karşılıksız çek, Çek Kanunu’nun yalnızca bir bölümünü oluşturur; kanun aynı zamanda çek işlemlerinin yürütülmesine ilişkin bankacılık yükümlülüklerini ve diğer hukuki düzenlemeleri de kapsar.


İlgili Kanun Maddeleri

Çek Kanunu’nun kapsamını ve çek işlemlerine ilişkin temel düzenlemeleri incelerken başlıca şu hükümler dikkate alınır:


  • 5941 sayılı Çek Kanunu m.1: Amaç ve kapsam.
  • 5941 sayılı Çek Kanunu m.2: Bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleri.
  • 5941 sayılı Çek Kanunu m.3: İbraz, ödeme ve karşılıksız olduğunun tespiti.
  • 5941 sayılı Çek Kanunu m.4: Bankaların bildirim yükümlülüğü.
  • 5941 sayılı Çek Kanunu m.5–7: Cezai sorumluluk ve diğer yaptırımlar.
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.780 ve devamı: Çekin zorunlu unsurları ve çeklere ilişkin diğer hükümler.


Çek Kanunu, çek kullanımına ilişkin özel düzenlemeleri ve bu düzenlemelere aykırılık hâllerinde uygulanabilecek sonuçları belirleyen temel kanunlardan biridir. Çek işlemlerinin hukuki değerlendirmesinde, somut olayın niteliğine göre hem 5941 sayılı Çek Kanunu’nun hem de Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükümleri esas alınmalıdır.


Mevzuat Kaynakları

5941 sayılı Çek Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi

20 Aralık 2009 tarihli ve 27438 sayılı Resmî Gazete


Son Yazılar
Çek Nedir? 16.11.2026
Çek Kanunu 16.11.2026